Aminokwasy: cegiełki budulcowe peptydów

Peptyd to łańcuch aminokwasów połączonych wiązaniami peptydowymi. Sekwencje mogą być bardzo różne, ale niemal wszystkie składają się z tych samych dwudziestu standardowych aminokwasów. Kto rozumie te cegiełki, łatwiej zrozumie, dlaczego dwa peptydy o podobnej długości zachowują się różnie i co sprawdza się na certyfikacie analizy (COA).
Wspólna podstawa każdego aminokwasu
Każdy standardowy aminokwas ma ten sam szkielet. W centrum znajduje się węgiel alfa, do którego przyłączone są cztery grupy: grupa aminowa (NH2), grupa karboksylowa (COOH), atom wodoru i łańcuch boczny, oznaczany literą R. Pierwsze trzy grupy są takie same niemal we wszystkich standardowych aminokwasach, a różni je łańcuch boczny. Wyjątkiem jest prolina: jej łańcuch boczny jest połączony w pierścień z grupą aminową, więc zamiast NH2 ma ona NH.
Gdy grupa karboksylowa jednego aminokwasu połączy się z grupą aminową drugiego, uwalnia się cząsteczka wody i powstaje wiązanie peptydowe. Najprostszym przykładem jest glicyloglicyna (Gly-Gly), dipeptyd z dwóch reszt glicyny. Łańcuch liniowy ma zatem koniec N, na którym jest grupa aminowa, i koniec C, na którym jest grupa karboksylowa.
Każdy aminokwas ma oznaczenie trzyliterowe i jednoliterowe, na przykład glicyna Gly lub G, a tryptofan Trp lub W, więc nawet długą sekwencję można zapisać jako krótki ciąg liter.
Chiralność: dlaczego glicyna jest wyjątkiem
Węgiel alfa, który ma cztery różne grupy, jest chiralny: istnieją dwie formy tego samego aminokwasu, które mają się do siebie jak lewa i prawa dłoń i nie dają się na siebie nałożyć. Oznacza się je jako L i D, a białka w przyrodzie są zbudowane z form L.
Glicyna jest jedynym standardowym aminokwasem, który nie jest chiralny. Jej łańcuch boczny to tylko atom wodoru, więc przy węglu alfa znajdują się dwie jednakowe grupy, a formy lustrzane są identyczne.
Dla jakości ma to znaczenie, bo formy L i D mają tę samą masę. Jeśli podczas syntezy któryś aminokwas przejdzie w niewłaściwą formę, spektrometria mas tego nie zobaczy. Takie zanieczyszczenie czasem da się oddzielić metodą HPLC, a czasem potrzebna jest osobna analiza chiralna.
Pięć grup według łańcucha bocznego
Podział nie jest całkiem ścisły i podręczniki klasyfikują niektóre aminokwasy różnie, ale podstawowy obraz wygląda tak:
- Niepolarne: glicyna, alanina, walina, leucyna, izoleucyna, metionina i prolina. Ich łańcuchy boczne składają się głównie z węgla i wodoru, więc słabo mieszają się z wodą.
- Polarne, bez ładunku: seryna, treonina, cysteina, asparagina i glutamina. Mają grupy, które tworzą z wodą wiązania wodorowe.
- Kwasowe: kwas asparaginowy i glutaminowy. Przy obojętnym pH mają ładunek ujemny.
- Zasadowe: lizyna, arginina i histydyna. Lizyna i arginina mają przy obojętnym pH ładunek dodatni, a histydyna tylko częściowo.
- Aromatyczne: fenyloalanina, tyrozyna i tryptofan, z łańcuchami bocznymi zawierającymi pierścień.
Dlaczego decydują łańcuchy boczne
Szkielet jest we wszystkich aminokwasach taki sam, więc o właściwościach peptydu decydują rodzaj i kolejność łańcuchów bocznych.
Rozpuszczalność. Peptydy z wieloma naładowanymi i polarnymi resztami łatwiej przechodzą do roztworu. Długie ciągi reszt niepolarnych i aromatycznych zwiększają skłonność peptydu do zlepiania się i wytrącania.
Ładunek. Całkowity ładunek peptydu to suma ładunków wszystkich grup zdolnych do jonizacji: kwasowych i zasadowych łańcuchów bocznych, obu końców łańcucha, a przy wysokim pH także cysteiny i tyrozyny, i zmienia się wraz z pH środowiska. Przy wartości pH zwanej punktem izoelektrycznym całkowity ładunek wynosi zero i wtedy peptyd jest zwykle najsłabiej rozpuszczalny.
Analiza. Łańcuchy boczne widać w każdym wyniku:
- Na kolumnie HPLC z odwróconymi fazami peptyd zatrzymuje się tym dłużej, im więcej ma reszt niepolarnych i aromatycznych.
- W spektrometrii mas peptyd mierzy się najczęściej jako jon dodatni. Reszty zasadowe i koniec N przyjmują protony, więc peptyd z większą liczbą reszt lizyny lub argininy często niesie więcej ładunków.
- Niektóre łańcuchy boczne są wrażliwe chemicznie. Metionina i cysteina łatwo się utleniają, a asparagina może stracić grupę amidową. Takie zmiany widać jako małe dodatkowe piki na chromatogramie albo jako przesunięcie masy, przy utlenieniu metioniny o 16 daltonów.
Od sekwencji do wyniku
Masę cząsteczkową peptydu oblicza się z sekwencji: to suma mas aminokwasów pomniejszona o masę wody, która uwalnia się przy każdym wiązaniu peptydowym. Właśnie tę obliczoną masę spektrometria mas porównuje ze zmierzoną. Jeśli brakuje jednego aminokwasu albo zastąpiono go innym, masa z reguły się różni. Wyjątkiem są leucyna i izoleucyna, które mają tę samą masę, a także formy L i D.
Dlatego znajomość aminokwasów pomaga czytać certyfikat analizy ze zrozumieniem: sekwencja, masa i czystość to trzy spojrzenia na ten sam ciąg cegiełek. Każdą serię w Preporodzie niezależne laboratorium sprawdza pod kątem tożsamości, czystości i ilości, a numer serii widnieje na każdej fiolce. Wynik dla aktualnej serii możesz obejrzeć lub o niego poprosić na stronie Certyfikaty.
Zobacz katalog