Aminozuren: de bouwstenen van peptiden

Een peptide is een keten van aminozuren die door peptidebindingen aan elkaar zijn gekoppeld. Sequenties kunnen sterk uiteenlopen, maar bijna allemaal zijn ze opgebouwd uit dezelfde twintig standaardaminozuren. Wie deze bouwstenen begrijpt, ziet makkelijker waarom twee peptiden van vergelijkbare lengte zich verschillend gedragen en wat er op een analysecertificaat (COA) wordt gecontroleerd.
Wat alle aminozuren gemeen hebben
Elk standaardaminozuur heeft hetzelfde basisskelet. In het midden zit het alfa-koolstofatoom, waaraan vier groepen zijn gebonden: een aminogroep (NH2), een carboxylgroep (COOH), een waterstofatoom en een zijketen, die wordt aangeduid met de letter R. De eerste drie groepen zijn bij bijna alle standaardaminozuren gelijk; wat ze van elkaar onderscheidt, is de zijketen. De uitzondering is proline: daarbij is de zijketen tot een ring verbonden met de aminogroep, waardoor het in plaats van NH2 een NH heeft.
Wanneer de carboxylgroep van het ene aminozuur zich verbindt met de aminogroep van het andere, komt er een watermolecuul vrij en ontstaat er een peptidebinding. Het eenvoudigste voorbeeld is glycylglycine (Gly-Gly), een dipeptide uit twee glycinemoleculen. Een lineaire keten heeft daarom een N-terminus, waar de aminogroep zit, en een C-terminus, waar de carboxylgroep zit.
Elk aminozuur heeft een drielettercode en een eenlettercode, bijvoorbeeld Gly of G voor glycine en Trp of W voor tryptofaan, zodat ook een lange sequentie als een korte reeks letters kan worden geschreven.
Chiraliteit: waarom glycine de uitzondering is
Een alfa-koolstofatoom met vier verschillende groepen is chiraal: er bestaan twee vormen van hetzelfde aminozuur die zich tot elkaar verhouden als een linker- en een rechterhand en niet met elkaar tot dekking te brengen zijn. Ze worden aangeduid als L en D, en eiwitten in de natuur zijn opgebouwd uit de L-vorm.
Glycine is het enige standaardaminozuur dat niet chiraal is. De zijketen is slechts een waterstofatoom, waardoor er aan het alfa-koolstofatoom twee gelijke groepen zitten en de spiegelbeeldvormen identiek zijn.
Voor de kwaliteit is dat belangrijk, omdat de L- en de D-vorm dezelfde massa hebben. Als een aminozuur tijdens de synthese in de verkeerde vorm overgaat, ziet massaspectrometrie dat niet. Zo'n verontreiniging is soms met HPLC te scheiden, maar soms is een aparte chirale analyse nodig.
Vijf groepen naar zijketen
De indeling is niet helemaal strikt en leerboeken delen sommige aminozuren verschillend in, maar het basisbeeld is als volgt:
- Apolair: glycine, alanine, valine, leucine, isoleucine, methionine en proline. Hun zijketens bestaan grotendeels uit koolstof en waterstof, waardoor ze slecht mengen met water.
- Polair, ongeladen: serine, threonine, cysteïne, asparagine en glutamine. Ze dragen groepen die waterstofbruggen vormen met water.
- Zuur: asparaginezuur en glutaminezuur. Bij neutrale pH dragen ze een negatieve lading.
- Basisch: lysine, arginine en histidine. Lysine en arginine dragen bij neutrale pH een positieve lading, histidine slechts gedeeltelijk.
- Aromatisch: fenylalanine, tyrosine en tryptofaan, met ringvormige zijketens.
Waarom de zijketens beslissen
Het basisskelet is bij alle aminozuren hetzelfde, dus de eigenschappen van een peptide worden bepaald door de soort en de volgorde van de zijketens.
Oplosbaarheid. Peptiden met veel geladen en polaire residuen gaan makkelijker in oplossing. Lange reeksen apolaire en aromatische residuen maken een peptide gevoeliger voor aggregatie en neerslag.
Lading. De totale lading van een peptide is de som van de ladingen van alle ioniseerbare groepen: de zure en basische zijketens, beide uiteinden van de keten en bij hoge pH ook cysteïne en tyrosine. Ze verandert met de pH van de omgeving. Bij de pH-waarde die het iso-elektrisch punt heet, is de totale lading nul, en dan is het peptide meestal het slechtst oplosbaar.
Analyse. De zijketens zijn in elk resultaat terug te zien:
- Op een HPLC-kolom met omgekeerde fase wordt een peptide langer vastgehouden naarmate het meer apolaire en aromatische residuen bevat.
- Bij massaspectrometrie wordt een peptide meestal als positief ion gemeten. Basische residuen en de N-terminus nemen protonen op, waardoor een peptide met meer lysine of arginine vaak meer ladingen draagt.
- Sommige zijketens zijn chemisch gevoelig. Methionine en cysteïne oxideren gemakkelijk, en asparagine kan zijn amidegroep verliezen. Zulke veranderingen zijn te zien als kleine extra pieken in het chromatogram of als een massaverschuiving, die bij oxidatie van methionine 16 dalton bedraagt.
Van sequentie tot resultaat
De molecuulmassa van een peptide wordt berekend uit de sequentie: de som van de massa's van de aminozuren, verminderd met de massa van het water dat bij elke peptidebinding vrijkomt. Precies die berekende massa vergelijkt massaspectrometrie met de gemeten massa. Als er één aminozuur ontbreekt of door een ander is vervangen, verschilt de massa in de regel. Uitzonderingen zijn leucine en isoleucine, die dezelfde massa hebben, en ook de L- en D-vormen.
Daarom helpt kennis van aminozuren om een analysecertificaat met begrip te lezen: sequentie, massa en zuiverheid zijn drie manieren om naar dezelfde reeks bouwstenen te kijken. Bij Preporod controleert een onafhankelijk laboratorium elke batch op identiteit, zuiverheid en hoeveelheid, en het batchnummer staat op elke flacon. Het analyserapport voor de huidige batch kunt u bekijken of opvragen op de pagina Certificaten.
Catalogus bekijken