Endotoksinler: nedir ve nasıl ölçülür

Bir peptit kimyasal olarak saf ve steril olabilir, ama yine de endotoksin taşıyabilir. Bu yüzden endotoksinler saflıktan ve mikrobiyolojiden ayrı değerlendirilir ve yine bu yüzden sertifikada okumaya değer sonuçlardan biridir.
Endotoksinler nedir
Endotoksinler lipopolisakkaritlerdir (LPS): Escherichia coli gibi gram-negatif bakterilerin dış zarında bulunan moleküller. Bakteriler büyürken, bölünürken ya da ölürken serbest kalırlar. Sonuncusu önemlidir: bakteriler yok edildiğinde endotoksinleri geride kalır.
Organizmada endotoksinler güçlü pirojenlerdir; yani çok küçük miktarlarda bile ateşe ve iltihabi bir tepkiye yol açarlar. Bu yüzden farmakopeler, bunun önemli olduğu ürünler için endotoksin sınırları belirler.
Neden uzaklaştırılmaları zordur
- Isıya dayanıklıdırlar. 121 °C'de yapılan olağan buhar sterilizasyonu onları yok etmez. Laboratuvar camları endotoksinlerden kuru ısıyla, yaklaşık 250 °C'de en az yarım saat tutularak arındırılır.
- Steril filtreden geçerler. 0,22 µm'lik bir filtre bakterileri tutar, ama bakterilerden çok daha küçük olan endotoksinlerin önemli bir kısmını tutamaz.
- Steril, endotoksinsiz demek değildir. İçinde tek bir canlı bakteri bulunmayan bir ürün, bir zamanlar içinde bulunmuş bakterilerin endotoksinlerini hâlâ içerebilir.
Endotoksinler peptide çoğunlukla su, ekipman ya da hammaddeler yoluyla ve üretim sırasındaki her türlü mikrobiyolojik kontaminasyonla bulaşır. Peptit çözeltisine bir kez karıştıklarında güçlükle ve ancak özel yöntemlerle uzaklaştırılabilirler. Bu yüzden önlemek, sonradan temizlemekten her zaman daha iyidir.
Nasıl ölçülür: at nalı yengecinin kanı
En bilinen test, Kuzey Amerika kıyılarında yaşayan kadim bir deniz eklembacaklısı olan Atlantik at nalı yengecinden (Limulus polyphemus) gelir. Bu canlının kanında, endotoksin varlığında pıhtılaşan amebosit adlı hücreler bulunur. At nalı yengeci kendini bakterilere karşı böyle savunur. Bilim insanları 1960'larda bu mekanizmayı bir teste dönüştürdü ve teste, at nalı yengecinin amebosit lizatından (Limulus amebocyte lysate) gelen LAL adını verdi.
LAL testi üç şekilde yapılır:
- Jel pıhtı: tüpte jel oluşup oluşmadığı gözlenir. Sonuç, belirlenen duyarlılıkta evet ya da hayırdır.
- Türbidimetrik: numunenin zamanla nasıl bulanıklaştığı ölçülür.
- Kromojenik: tepkime renkli bir madde açığa çıkarır ve bu rengin yoğunluğu ölçülür.
Bugün tepkimenin aynı adımını at nalı yengecinin kanı olmadan gerçekleştiren rekombinant faktör C (rFC) testi de vardır. Avrupa Farmakopesi bu testi 2.6.32 bölümünde ayrı bir yöntem olarak kabul eder.
Sonuç nasıl okunur
Endotoksinler endotoksin birimi (EU) cinsinden, çoğunlukla ürünün miligramı başına (EU/mg) ifade edilir. Sonucun yanında, ürünün karşılaması gereken sınır ve ölçümde kullanılan yöntem yer almalıdır.
Kolayca gözden kaçan bir nokta var: peptidin kendisi tepkimeyi bozabilir, hızlandırabilir ya da yavaşlatabilir. Bu yüzden doğru yapılmış bir testte numuneye bilinen miktarda endotoksin eklenir ve testin onu “bulup bulmadığı” kontrol edilir. Kabul edilebilir geri kazanım 50 ile 200% arasındadır. Bu kontrol yapılmadan verilen “sınırın altında” sonucu, göründüğünden daha az güvenilirdir.
Pozitif sonuç ne anlama gelir
Yüksek endotoksin değeri, peptidin yanlış ya da kimyasal anlamda saf olmadığı anlamına gelmez. HPLC ve kütle spektrometrisi sonuçları kusursuz olabilir. Bu değer, süreçte bir yerde bakteri bulunduğunu gösterir. Böyle bir parti, endotoksin giderimine yönelik özel yöntemlerle yeniden işlenip tekrar test edilir ya da reddedilir.
Canlı bakterilerin ve küflerin nasıl izlendiğini mikrobiyolojik saflık yazımızda, sonucun kâğıt üzerinde nasıl kontrol edildiğini ise analiz sertifikası yazımızda anlatıyoruz.
Kataloğu gör